पदच्छेदः — विद्या, नाम, नरस्य, रूपम्, अधिकम्, प्रच्छन्न-गुप्तम्, धनम्, विद्या, भोगकरी, यशः-सुखकरी, विद्या, गुरूणाम्, गुरुः, विद्या, बन्धु-जनः, विदेश-गमने, विद्या, परा, देवता, विद्या, राजसु, पूज्यते, न, हि, धनम्, विद्या-विहीनः, पशुः ।
अन्वयः — विद्या नाम नरस्य अधिकं रूपं प्रच्छन्नगुप्तं धनं (च अस्ति) । विद्या भोगकरी यशःसुखकरी (च अस्ति) । विद्या गुरूणां गुरुः (अस्ति) । विदेशगमने विद्या बन्धुजनः (भवति) । विद्या परा देवता (अस्ति) । विद्या राजसु पूज्यते, धनं न हि (पूज्यते) । विद्याविहीनः (जनः) पशुः (भवति) ।
अर्थः — विद्या मनुष्य का श्रेष्ठ रूप (सौन्दर्य) है और छिपा हुआ, सुरक्षित धन है। विद्या भोग (सुख-सुविधा) देने वाली तथा यश और सुख देने वाली है। विद्या गुरुओं की भी गुरु है। विदेश-यात्रा में विद्या ही बन्धु है। विद्या ही सर्वश्रेष्ठ देवता है। राजाओं की सभा में विद्या पूजी जाती है, धन नहीं। जो विद्याहीन है वह पशु है।
व्याकरण: राजसु = सप्तमी बहुवचन (राजाओं में); गुरूणाम् = षष्ठी बहुवचन; पूज्यते कर्मवाच्य (लट्) प्रयोग है — ‘पूजी जाती है’।
अन्त्याक्षरी: ‘पशुः’ → श् → अगला श्लोक ‘शनैः पन्थाः…’।