प्र1.
स्वपरिवारस्य मित्रपरिवारस्य च परिचयं प्रत्येकं दशभिः-दशभिः वाक्यैः लिखन्तु ।
उत्तर
यह आपका अपना कार्य है, इसलिए नीचे पहले विधि दी है, फिर एक नमूना उत्तर जिसे देखकर आप अपने परिवार के नाम भर सकते हैं।
अच्छे उत्तर में क्या होना चाहिए:
- दस वाक्य दोनों के लिए अलग-अलग — कुल बीस वाक्य।
- हर वाक्य में षष्ठी विभक्ति का प्रयोग हो — मम, मम पितुः, मम मातुः, मम अग्रजस्य, मम सख्युः …
- नाम, सम्बन्ध, कार्य (व्यवसाय), निवासस्थान और एक गुण — इन पाँच बातों को छूते चलिए।
- वाक्य छोटे रखिए और क्रियापद प्रथमपुरुष एकवचन में — अस्ति, वसति, पठति, कार्यं करोति।
नमूना उत्तर — (क) स्वपरिवारस्य परिचयः
१. मम नाम अनिलः अस्ति ।
२. अहं जयपुरनगरे वसामि ।
३. मम कुटुम्बे षट् जनाः सन्ति ।
४. मम पितुः नाम रमेशः अस्ति ।
५. सः अध्यापकः अस्ति ।
६. मम मातुः नाम सुनीता अस्ति ।
७. सा चिकित्सिका अस्ति ।
८. मम अग्रजस्य नाम सुनीलः अस्ति ।
९. मम अनुजायाः नाम रीता अस्ति, सा चतुर्थकक्षायां पठति ।
१०. मम पितामहस्य नाम मोहनः, पितामह्याः च नाम शान्ता अस्ति । एतत् मम कुटुम्बकम् ।
२. अहं जयपुरनगरे वसामि ।
३. मम कुटुम्बे षट् जनाः सन्ति ।
४. मम पितुः नाम रमेशः अस्ति ।
५. सः अध्यापकः अस्ति ।
६. मम मातुः नाम सुनीता अस्ति ।
७. सा चिकित्सिका अस्ति ।
८. मम अग्रजस्य नाम सुनीलः अस्ति ।
९. मम अनुजायाः नाम रीता अस्ति, सा चतुर्थकक्षायां पठति ।
१०. मम पितामहस्य नाम मोहनः, पितामह्याः च नाम शान्ता अस्ति । एतत् मम कुटुम्बकम् ।
नमूना उत्तर — (ख) मित्रपरिवारस्य परिचयः
१. मम मित्रस्य नाम कार्तिकः अस्ति ।
२. सः मम विद्यालयस्य छात्रः अस्ति ।
३. तस्य गृहं मम गृहस्य समीपे अस्ति ।
४. तस्य पितुः नाम गोपालः अस्ति ।
५. सः कृषकः अस्ति ।
६. तस्य मातुः नाम लता अस्ति ।
७. सा गृहकार्यं करोति ।
८. कार्तिकस्य अनुजः राहुलः अस्ति ।
९. तेषां गृहे एकः शुनकः अपि अस्ति ।
१०. कार्तिकस्य कुटुम्बम् अतीव स्नेहशीलम् अस्ति ।
२. सः मम विद्यालयस्य छात्रः अस्ति ।
३. तस्य गृहं मम गृहस्य समीपे अस्ति ।
४. तस्य पितुः नाम गोपालः अस्ति ।
५. सः कृषकः अस्ति ।
६. तस्य मातुः नाम लता अस्ति ।
७. सा गृहकार्यं करोति ।
८. कार्तिकस्य अनुजः राहुलः अस्ति ।
९. तेषां गृहे एकः शुनकः अपि अस्ति ।
१०. कार्तिकस्य कुटुम्बम् अतीव स्नेहशीलम् अस्ति ।
Tip: नमूने के नामों को अपने नामों से बदल दीजिए। यदि वाक्य बनाने में कठिनाई हो तो पहले हिन्दी में लिखिए, फिर हर ‘का/के/की’ के स्थान पर षष्ठी लगाकर संस्कृत में बदलिए।