दीपकम् अध्याय 12 वयं शब्दार्थान् जानीमः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
अधोलिखितानां शब्दानाम् अर्थं (संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ग्लभाषायां च) लिखन्तु, मातृभाषया अपि अर्थं लिखन्तु — स्यूतम्, नामावली, आपणम्, आनय, नय, चाकलेहः, यानानाम्, गतिम्, मुद्गः, शर्करा, गुडः, द्विदलम्, सर्षपः, अवशिष्टम्, विपणिम् ।
उत्तर

पुस्तक की दोनों तालिकाएँ (पृष्ठ 123 की चार पंक्तियाँ और पृष्ठ 124 की ग्यारह पंक्तियाँ) एक साथ, और साथ में एक-एक वाक्य-प्रयोग जिससे शब्द याद रह जाए।

शब्दःअर्थः (संस्कृतम्)हिन्दीEnglish
स्यूतम्प्रसेवम्थैलाBag
नामावलीनामसूचिःसूचीList
आपणम्वस्तु-विक्रय-केन्द्रम्बाज़ार कोMarket
आनयआहरलाओ(You) Bring
नयगृहाणले जाओ(You) Take away
चाकलेहःचाकलेहःचॉकलेटChocolate
यानानाम्वाहनानाम्गाड़ियों कीOf vehicles
गतिम्गमनम्चलनाMovement
मुद्गःधान्यविशेषःमूँगGreen Gram
शर्करासिताचीनीSugar
गुडःइक्षुसारःगुड़Jaggery
द्विदलम्द्विदलम्दालPulses
सर्षपःसर्षपःसरसोंMustard seeds
अवशिष्टम्शेषभागःबाकीRemaining
विपणिम्आपण-वीथिम्बाज़ारMarket
‘मातृभाषया अर्थं लिखन्तु’ खाना कैसे भरें: अन्तिम स्तम्भ जान-बूझकर खाली छोड़ा गया है, क्योंकि हर विद्यार्थी की मातृभाषा अलग है। जैसे गुडः — मराठी में ‘गूळ’, गुजराती में ‘ગોળ’, तमिल में ‘வெல்லம்’, बंगला में ‘গুড়’, पंजाबी में ‘ਗੁੜ’, तेलुगु में ‘బెల్లం’। अपनी भाषा का शब्द अपनी पुस्तक में लिखिए।
वाक्य-प्रयोग करके देखिए:
• माता पुत्राय स्यूतं ददाति ।
• वस्तूनां नामावली मेजोपरि अस्ति ।
• मार्गे यानानां गतिः अधिका अस्ति ।
• आपणिकः अवशिष्टं धनं ददाति ।
ध्यान दीजिए — ‘यानानाम्’ में षष्ठी विभक्ति, बहुवचन है और ‘गतिम्’ में द्वितीया विभक्ति, एकवचन
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ