अधोलिखितानां शब्दानाम् अर्थं (संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ग्लभाषायां च) लिखन्तु, मातृभाषया अपि अर्थं लिखन्तु — स्वप्ने, स्वशरीरस्य, अङ्गानि, दृष्टवान्, चर्चाम्, श्रेष्ठः, अनुक्षणम्, गृहकार्यम्, मां विना, स्मितम्, शक्नोति, मार्गे, सङ्गीतम्, साहाय्येन, प्राप्नोति, सबलाः, भवेत्, कोलाहलम्, विचारयति, बोधयति

Question

Accepted Answer

पृष्ठ 154 की पूरी तालिका, और साथ में यह भी कि हर शब्द पाठ के किस वाक्य में आया है — इससे शब्द अपने-आप याद रह जाता है। शब्दः अर्थः (संस्कृतम्) हिन्दी English पाठे प्रयोगः स्वप्ने स्वप्नसमये स्वप्न में In dream सः स्वप्ने … अङ्गानि दृष्टवान् । स्वशरीरस्य निजकायस्य अपने शरीर के Of his own body स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान् । अङ्गानि अवयवाः अङ्ग Body parts स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान् । दृष्टवान् अपश्यत् देखा Saw सः स्वप्ने … दृष्टवान् । चर्चाम् आलापम् चर्चा को Discussion तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म । श्रेष्ठः उत्तमः श्रेष्ठ Great अहं श्रेष्ठः । अनुक्षणम् सत्वरम् उसी समय Instantly हस्तः अनुक्षणं वदति । गृहकार्यम् गृहे पठनकर्म गृहकार्य Homework माधवः … गृहकार्यं करोति । मां विना मां विहाय मेरे बिना Without me मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम् ? स्मितम् मन्दहासः थोड़ा हँस के Smile कर्णः स्मितं कृत्वा कथयति । शक्नोति समर्थः भवति समर्थ होता है Able to किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम् ? मार्गे वर्त्मनि मार्ग में On road माधवः यदा मार्गे गच्छति । सङ्गीतम् सुन्दरं गीतम् सङ्गीत Music सङ्गीतं श्रुत्वा आनन्दम् अनुभवति । साहाय्येन सहायकारणेन सहायता से With the help of मम साहाय्येन उदरमपि भोजनं प्राप्नोति । प्राप्नोति प्राप्तं करोति प्राप्त करता है Gets उदरमपि भोजनं प्राप्नोति । सबलाः बलवन्तः बलवान् Strong भवन्तः सर्वे सबलाः भवन्ति । भवेत् स्यात् हो सकता / सकती है May happen तर्हि दुर्घटना भवेत् । कोलाहलम् आरवः शोर Quarrel / noise कोलाहलं न कुर्वन्तु । विचारयति चिन्तयति विचार करता है Thinks माधवः विचारयति बोधयति च । बोधयति ज्ञापयति समझाता है Advises माधवः विचारयति बोधयति च । उपकारका

शब्दः	अर्थः (संस्कृतम्)	हिन्दी	English	पाठे प्रयोगः
स्वप्ने	स्वप्नसमये	स्वप्न में	In dream	सः स्वप्ने … अङ्गानि दृष्टवान् ।
स्वशरीरस्य	निजकायस्य	अपने शरीर के	Of his own body	स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान् ।
अङ्गानि	अवयवाः	अङ्ग	Body parts	स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान् ।
दृष्टवान्	अपश्यत्	देखा	Saw	सः स्वप्ने … दृष्टवान् ।
चर्चाम्	आलापम्	चर्चा को	Discussion	तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म ।
श्रेष्ठः	उत्तमः	श्रेष्ठ	Great	अहं श्रेष्ठः ।
अनुक्षणम्	सत्वरम्	उसी समय	Instantly	हस्तः अनुक्षणं वदति ।
गृहकार्यम्	गृहे पठनकर्म	गृहकार्य	Homework	माधवः … गृहकार्यं करोति ।
मां विना	मां विहाय	मेरे बिना	Without me	मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम् ?
स्मितम्	मन्दहासः	थोड़ा हँस के	Smile	कर्णः स्मितं कृत्वा कथयति ।
शक्नोति	समर्थः भवति	समर्थ होता है	Able to	किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम् ?
मार्गे	वर्त्मनि	मार्ग में	On road	माधवः यदा मार्गे गच्छति ।
सङ्गीतम्	सुन्दरं गीतम्	सङ्गीत	Music	सङ्गीतं श्रुत्वा आनन्दम् अनुभवति ।
साहाय्येन	सहायकारणेन	सहायता से	With the help of	मम साहाय्येन उदरमपि भोजनं प्राप्नोति ।
प्राप्नोति	प्राप्तं करोति	प्राप्त करता है	Gets	उदरमपि भोजनं प्राप्नोति ।
सबलाः	बलवन्तः	बलवान्	Strong	भवन्तः सर्वे सबलाः भवन्ति ।
भवेत्	स्यात्	हो सकता / सकती है	May happen	तर्हि दुर्घटना भवेत् ।
कोलाहलम्	आरवः	शोर	Quarrel / noise	कोलाहलं न कुर्वन्तु ।
विचारयति	चिन्तयति	विचार करता है	Thinks	माधवः विचारयति बोधयति च ।
बोधयति	ज्ञापयति	समझाता है	Advises	माधवः विचारयति बोधयति च ।
उपकारकाणि	सहायकानि	सहायता करने वाले	Helpful	सर्वाणि अङ्गानि मम कृते उपकारकाणि सन्ति ।
शक्तिम्	सामर्थ्यम्	ताकत	Strength	उदरेण पाचनात् शक्तिं प्राप्नोमि ।

दीपकम् अध्याय 15 वयं शब्दार्थान् जानीमः