कक्षा ६ संस्कृत अध्याय 15 माधवस्य प्रियम् अङ्गम् के लिए एनसीईआरटी समाधान

अद्यतन 2026-09-19

इस अध्याय के बारे में

कथा का आरम्भ (पृष्ठ 152)। ‘माधवनामकः एकः बालकः आसीत्। सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान्। तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म। ’ — सपने में माधव के शरीर के अङ्ग बोलने लगते हैं और हर एक कहता है ‘ अहम् एव श्रेष्ठः ’। हर अङ्ग अपना काम गिनाता है। पादः — ‘मम कारणेन माधवः चलति।’ हस्तः — ‘मम कारणेन माधवः लिखति, गृहकार्यं करोति।’ नयनम् — ‘मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम्?’ कर्णः — ‘वाहनों की ध्वनि न सुने तो दुर्घटना हो जाए।’ मुखम् — ‘मेरे कारण भोजन, भाषण, उत्तर।’ इसी में पाठ का सारा क्रिया-शब्दभण्डार आ जाता है। निर्णय (पृष्ठ 153)। उदरम् झगड़ा रोकता है — ‘कोलाहलं न कुर्वन्तु। वयं सर्वे माधवम् एव पृच्छाम, कः श्रेष्ठः।’ और माधव उत्तर देता है — ‘ मम शरीरस्य सर्वाणि अङ्गानि मम कृते उपकारकाणि सन्ति … भवन्तः सर्वेऽपि श्रेष्ठाः। भवन्तः सर्वेऽपि मम प्रियाः। ’ यही पाठ का शीर्षक और यही उसका सन्द

त्वरित पुनरावृत्ति
शब्दःअर्थः (संस्कृतम्)हिन्दीEnglish
स्वप्नेस्वप्नसमयेस्वप्न मेंIn dream
अङ्गानिअवयवाःअङ्गBody parts
दृष्टवान्अपश्यत्देखाSaw
चर्चाम्आलापम्चर्चा कोDiscussion
श्रेष्ठःउत्तमःश्रेष्ठGreat
अनुक्षणम्सत्वरम्उसी समयInstantly
मां विनामां विहायमेरे बिनाWithout me
स्मितम्मन्दहासःथोड़ा हँस केSmile
शक्नोतिसमर्थः भवतिसमर्थ होता हैAble to
सबलाःबलवन्तःबलवान्Strong
कोलाहलम्आरवःशोरQuarrel / noise
उपकारकाणिसहायकानिसहायता करने वालेHelpful
  1. पञ्चदशः पाठः
  2. पञ्चदशः पाठः
  3. पाठ्य-प्रश्नाः (पाठे विद्यमानाः प्रश्नाः)
  4. वयं शब्दार्थान् जानीमः
  5. वयम् अभ्यासं कुर्मः
  6. वयम् अभ्यासं कुर्मः
  7. वयम् अभ्यासं कुर्मः
  8. योग्यताविस्तरः
  9. मधुराष्टकं पठन्तु स्मरन्तु च
  10. गतिविधि-कार्यम् तथा परियोजनाकार्यम्
क्या यह उपयोगी रहा?