प्र1.
अधः प्रदत्तेषु महापुरुषेषु एकस्य लघुजीवनवृत्तं लिखन्तु — स्वामी विवेकानन्दः / शिवाजिः / राणाप्रतापः
उत्तर
यह आपका अपना लेखन-कार्य है। तीनों में से एक चुनिए और लगभग आठ–दस सरल संस्कृत वाक्य लिखिए।
अच्छे उत्तर में ये बातें होनी चाहिए —
- जन्म: कदा, कुत्र (जन्मः … नगरे अभवत्)
- मातापितरौ: तस्य पितुः नाम … मातुः नाम …
- बाल्यम् / शिक्षा: सः बाल्ये एव …
- प्रमुखं कार्यम्: सः … अकरोत् / अस्थापयत्
- गुणाः: सः शूरः धीरः जनसेवकः च आसीत् (पाठ के शब्द यहाँ काम आएँगे)
- अन्तिम पंक्ति: वयं तस्मात् … शिक्षां लभामहे
नमूना उत्तर (स्वामी विवेकानन्दः) —
स्वामी विवेकानन्दः भारतस्य महान् सन्तः आसीत् ।
तस्य बाल्यकाले नाम नरेन्द्रनाथः आसीत् ।
तस्य जन्म कोलकातानगरे अभवत् ।
सः रामकृष्णपरमहंसस्य शिष्यः आसीत् ।
सः अमेरिकादेशे शिकागोनगरे भारतीयसंस्कृतेः विषये भाषणम् अकरोत् ।
तत्र सः ‘भगिन्यः भ्रातरः च’ इति सम्बोध्य सर्वान् जनान् आकर्षितवान् ।
सः रामकृष्णमिशनम् अस्थापयत् ।
सः युवकानां प्रेरणास्रोतः आसीत् ।
सः ऊर्जस्वलः वर्चस्वलः दृढमानसः च आसीत् ।
वयं तस्मात् निर्भयतां सेवाभावं च शिक्षामहे ।
तस्य बाल्यकाले नाम नरेन्द्रनाथः आसीत् ।
तस्य जन्म कोलकातानगरे अभवत् ।
सः रामकृष्णपरमहंसस्य शिष्यः आसीत् ।
सः अमेरिकादेशे शिकागोनगरे भारतीयसंस्कृतेः विषये भाषणम् अकरोत् ।
तत्र सः ‘भगिन्यः भ्रातरः च’ इति सम्बोध्य सर्वान् जनान् आकर्षितवान् ।
सः रामकृष्णमिशनम् अस्थापयत् ।
सः युवकानां प्रेरणास्रोतः आसीत् ।
सः ऊर्जस्वलः वर्चस्वलः दृढमानसः च आसीत् ।
वयं तस्मात् निर्भयतां सेवाभावं च शिक्षामहे ।
(हिन्दी: स्वामी विवेकानन्द भारत के महान सन्त थे। बचपन में उनका नाम नरेन्द्रनाथ था। उनका जन्म कोलकाता नगर में हुआ। वे रामकृष्ण परमहंस के शिष्य थे। उन्होंने अमेरिका के शिकागो नगर में भारतीय संस्कृति पर भाषण दिया। वहाँ उन्होंने ‘बहनो और भाइयो’ कहकर सब लोगों को मोह लिया। उन्होंने रामकृष्ण मिशन की स्थापना की। वे युवाओं के प्रेरणास्रोत थे। वे ऊर्जावान, तेजस्वी और दृढ़ मन वाले थे। हम उनसे निर्भयता और सेवाभाव सीखते हैं।)
Tip: जीवनवृत्त भूतकाल में लिखा जाता है, इसलिए लङ्-लकार के रूप याद रखिए — आसीत् (था), अभवत् (हुआ), अकरोत् (किया), अगच्छत् (गया), अलिखत् (लिखा), अस्थापयत् (स्थापित किया)। यदि शिवाजी पर लिखें तो — ‘शिवाजिः महाराजः शूरः योद्धा आसीत् । तस्य माता जीजाबाई आसीत् । सः स्वराज्यम् अस्थापयत् ।’