प्र1.
वयं शब्दार्थान् जानीमः — शब्दः / अर्थः / हिन्दी / English (निसर्गः, हरितानि, पर्णानि, जन्तवः, खगाः, वर्णमयः, शुकः, इष्टवर्णः, काकः, पिकः, जपापुष्पम्, चञ्चुः, रक्तः, नीलः, पीतः, पक्षाः, जन्तुशालायाम्, पाटलपुष्पम्, श्वेतम्, नीललोहितम्, केसरम्, पाटलम्, हंसः, बकः, शशः, प्रावारकम्)
उत्तर
पृष्ठ 92 की पूरी शब्दार्थ-तालिका नीचे दी गई है। यही शब्द अभ्यास के सभी प्रश्नों में काम आते हैं।
| शब्दः | अर्थः (संस्कृते) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| निसर्गः | प्रकृतिः | प्रकृति | Nature |
| हरितानि | हरितवर्णानि | हरे रंग के | Green |
| पर्णानि | पत्राणि | पत्ते | Leaves |
| जन्तवः | प्राणिनः | प्राणी | Animals |
| खगाः | पक्षिणः | पक्षी | Birds |
| वर्णमयः | वर्णयुक्तः | रंगीन | Colourful |
| शुकः | कीरः | तोता | Parrot |
| इष्टवर्णः | प्रियवर्णः | इष्ट रंग, प्रिय रंग | Favourite Colour |
| काकः | वायसः | कौआ | Crow |
| पिकः | कोकिलः | कोयल | Cuckoo |
| जपापुष्पम् | जपापुष्पम् | गुड़हल | Hibiscus |
| चञ्चुः | खगतुण्डः | चोंच | Beak |
| रक्तः | रक्तवर्णः | लाल | Red |
| नीलः | नीलवर्णः | नीला | Blue |
| पीतः | पीतवर्णः | पीला | Yellow |
| पक्षाः | पक्षसमूहः | पंख | Wings |
| जन्तुशालायाम् | जन्तुशालायाम् | चिड़ियाघर में | In the zoo |
| पाटलपुष्पम् | पाटलपुष्पम् | गुलाब | Rose |
| श्वेतम् | शुक्लवर्णः / धवलवर्णः | श्वेत / शुक्ल | White |
| नीललोहितम् | नीललोहितम् | जामुनी | Purple |
| केसरम् | केसरवर्णः | केसरिया | Saffron |
| पाटलम् | पाटलवर्णः | गुलाबी | Pink |
| हंसः | मरालः | हंस | Swan |
| बकः | बकः | बगुला | Heron |
| शशः | शशकः | खरगोश | Rabbit |
| प्रावारकम् | प्रावारः | कोट | Coat |
Tip — दो जोड़े जो अक्सर उलझा देते हैं: जपापुष्पम् (गुड़हल) ≠ पाटलपुष्पम् (गुलाब); और काकः (कौआ) ≠ पिकः (कोयल) — दोनों काले हैं, पर पिक की बोली मधुर होती है, इसीलिए संस्कृत साहित्य में वसन्त का दूत ‘पिक’ ही कहलाता है।