प्र1.
पाठ्यपुस्तकस्य पाठानुक्रमणिकां दृष्ट्वा प्रथमपाठतः दशमपाठपर्यन्तं पूरणप्रत्ययान्तशब्दैः क्रमशः पाठानां नामानि लिखन्तु।
उत्तर
करने की विधि: ‘दीपकम्’ पुस्तक के आरम्भ में दी गई पाठानुक्रमणिका खोलिए। वहाँ पाठ-संख्या के आगे पूरणप्रत्ययान्त शब्द (प्रथमः पाठः, द्वितीयः पाठः …) और उसके सामने पाठ का नाम छपा है। उसी क्रम में एक से दस तक लिखिए।
| क्रमः | पूरणप्रत्ययान्तशब्दः | पाठस्य नाम | पृष्ठम् |
|---|---|---|---|
| १ | प्रथमः पाठः | वन्दे भारतमातरम् | 1 |
| २ | द्वितीयः पाठः | नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् | 15 |
| ३ | तृतीयः पाठः | मित्राय नमः | 29 |
| ४ | चतुर्थः पाठः | न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् | 39 |
| ५ | पञ्चमः पाठः | सेवा हि परमो धर्मः | 47 |
| ६ | षष्ठः पाठः | क्रीडाम वयं श्लोकान्त्याक्षरीम् | 57 |
| ७ | सप्तमः पाठः | ईशावास्यम् इदं सर्वम् | 71 |
| ८ | अष्टमः पाठः | हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः | 85 |
| ९ | नवमः पाठः | अन्नाद् भवन्ति भूतानि | 96 |
| १० | दशमः पाठः | दशमः कः ? | 104 |
नमूना उत्तर (वाक्यरूपेण):
प्रथमः पाठः — ‘वन्दे भारतमातरम्’ अस्ति।
द्वितीयः पाठः — ‘नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्’ अस्ति।
तृतीयः पाठः — ‘मित्राय नमः’ अस्ति।
… दशमः पाठः — ‘दशमः कः ?’ अस्ति।
द्वितीयः पाठः — ‘नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्’ अस्ति।
तृतीयः पाठः — ‘मित्राय नमः’ अस्ति।
… दशमः पाठः — ‘दशमः कः ?’ अस्ति।
Tip: ‘पाठः’ पुंलिङ्ग है, इसलिए हर जगह पुंलिङ्ग पूरणपद — प्रथमः, द्वितीयः, तृतीयः, चतुर्थः … दशमः — ही लगेगा। ‘चतुर्थी’, ‘पञ्चमी’ जैसे स्त्रीलिङ्ग रूप यहाँ ग़लत होंगे।