प्र1.
अधोलिखितानां विशेषण-विशेष्यपदानां मेलनं कृत्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — (क) नीलम् / समुद्रतटेषु (ख) सुन्दरतमेषु / आपणे (ग) स्वीयाः / समुद्रम् (घ) विविधवर्णाः / रीतिपरम्पराः (ङ) स्थानीये / स्थानम् (च) प्रथमम् / मत्स्याः
उत्तर
वामस्तम्भे विशेषणानि सन्ति, दक्षिणस्तम्भे विशेष्याणि। लिङ्ग-विभक्ति-वचनानुसारं मेलनं करणीयम्। पुस्तके प्रथमम् उदाहरणं दत्तम् — नीलं समुद्रम्।
| क्रमः | विशेषणम् | विशेष्यम् | उत्तरम् | लिङ्गम् / विभक्तिः / वचनम् |
|---|---|---|---|---|
| (क) | नीलम् | समुद्रम् | नीलं समुद्रम् | पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम् (उदाहरणम्) |
| (ख) | सुन्दरतमेषु | समुद्रतटेषु | सुन्दरतमेषु समुद्रतटेषु | पुंलिङ्गम्, सप्तमी, बहुवचनम् |
| (ग) | स्वीयाः | रीतिपरम्पराः | स्वीयाः रीतिपरम्पराः | स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् |
| (घ) | विविधवर्णाः | मत्स्याः | विविधवर्णाः मत्स्याः | पुंलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् |
| (ङ) | स्थानीये | आपणे | स्थानीये आपणे | पुंलिङ्गम्, सप्तमी, एकवचनम् |
| (च) | प्रथमम् | स्थानम् | प्रथमं स्थानम् | नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् |
नियमः: संस्कृते विशेषणं स्वविशेष्यस्य लिङ्गं, विभक्तिं, वचनं च अनुसरति। अतः 'समुद्रतटेषु' (सप्तमी बहुवचनम्) इति विशेष्येण सह 'सुन्दरतमेषु' एव युज्यते, न तु 'सुन्दरतमे' इति।
हिन्दी: नीला समुद्र; सबसे सुन्दर समुद्रतटों पर; अपनी रीति-परम्पराएँ; रंग-बिरंगी मछलियाँ; स्थानीय बाज़ार में; प्रथम स्थान।