प्र1.
पाठे प्रयुक्तानि अव्ययपदानि क्रियापदानि च चित्वा समुचिते स्थाने लिखन्तु — [अव्ययानि — यथा : कुत्र | क्रियापदानि — यथा : स्मरामि]
उत्तर
पुस्तके द्वे पट्टिके स्तः — एका अव्ययानि इति, अपरा क्रियापदानि इति। पाठात् चित्वा एवं लेखनीयम् —
| अव्ययानि (यथा — कुत्र) | क्रियापदानि (यथा — स्मरामि) |
|---|---|
| खलु, आम्, नैव, अद्य, ह्यः | पश्यन्तु, अस्ति, जानन्ति, जानीमः |
| तदा, तत्र, अत्र, ततः, परम् | इच्छामः, इच्छति, प्रतिभाति, दत्तवती |
| अहो, सत्यमेव, एव, अपि, च | अकरवम्, अन्विष्टवान्, आसीत्, दृष्टवान् |
| यावत्, सह, एकदा, सर्वत्र, अधुना | सूचयतु, भवति, सोढवान्, जीवामः |
| इव, उपरि, प्रायः, पूर्वम्, अन्ते | निवसन्ति, अकरोत्, तिष्ठन्ति, अगच्छम् |
| इति, किम्, किन्नु, अवश्यमेव, इत्यादि | दृष्टवन्तः, चलन्ति, दृश्यते, चलति |
| गत्वा, श्रुत्वा, दृष्ट्वा, मिलित्वा (क्त्वान्तानि) | कुर्वन्ति, निर्वहन्ति, जागरिता, गमिष्यामः, गायामः |
| ज्ञातुम्, वक्तुम्, कथयितुम् (तुमुन्नन्तानि) | अस्तु |
भेदस्य नियमः: सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु। वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम्॥ — यत् पदं लिङ्गे, विभक्तौ, वचने च कदापि न परिवर्तते, तत् अव्ययम्। यत् पदं धातोः लकारेण, पुरुषेण, वचनेन च सिध्यति, तत् क्रियापदम्।
ध्यातव्यम्: 'गत्वा, श्रुत्वा, दृष्ट्वा, मिलित्वा' इत्यादीनि क्त्वान्तानि, तथा 'ज्ञातुम्, वक्तुम्' इत्यादीनि तुमुन्नन्तानि अपि अव्ययानि एव सन्ति — तेषां रूपं कदापि न परिवर्तते। ते क्रियापदानि न सन्ति, यतः तेषु लकारः नास्ति।