दीपकम् अध्याय 11 योग्यताविस्तरः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
योग्यताविस्तरे दत्तानाम् एतेषां पदानां परिचयं लिखन्तु — श्रीविजयपुरम्, स्कूबा-डैविङ्ग्, स्नॉर्कलिङ्ग्, सिन्धु-तल-विहारः, कोरल्-रीफ्।
उत्तर

पुस्तके एतेषां पञ्चानां पदानां व्याख्या दत्ता अस्ति —

पदम्संस्कृत-परिचयः (पुस्तकात्)हिन्दी अर्थ
श्रीविजयपुरम्भारतीयसर्वकारेण पोर्ट-ब्लेयर इत्यस्य नाम परिवर्त्य श्रीविजयपुरम् इति कृतम्।भारत सरकार ने 'पोर्ट-ब्लेयर' का नाम बदलकर 'श्रीविजयपुरम्' रखा।
स्कूबा-डैविङ्ग्पृष्ठे प्राणवायोः कोषं स्थापयित्वा, कोषे संलग्ननलिकया मुखनासिकाभ्यां श्वासग्रहणेन सह गभीरजले सन्तरणम्।पीठ पर ऑक्सीजन का सिलिण्डर बाँधकर, उससे जुड़ी नली द्वारा मुँह-नाक से साँस लेते हुए गहरे पानी में तैरना।
स्नॉर्कलिङ्ग्उपनेत्रं धृत्वा समुद्रजलस्य उपरि प्लवनम्।चश्मा (मास्क) पहनकर समुद्र-जल के ऊपर-ऊपर तैरना।
सिन्धु-तल-विहारःसीवॉक् नाम्ना प्रसिद्धः। अस्मिन् गतिविधौ जनाः समुद्रस्य तलं यावत् गच्छन्ति।'सी-वॉक' नाम से प्रसिद्ध; इसमें लोग समुद्र की तली तक जाते हैं।
कोरल्-रीफ्प्रवालशैलसमूहः कोरल्-रीफ्-नाम्ना ज्ञायते।मूँगे की चट्टानों का समूह 'कोरल-रीफ़' कहलाता है।
ध्यातव्यम्: एतानि सर्वाणि पदानि पाठे एव आगतानि — 'स्वराजद्वीपे एलीफेण्टा-तटे, नॉर्थ-बे-अन्तरीपे च सिन्धुतलविहारं, स्कूबाडाइविङ्ग्, स्नॉर्कलिङ्ग् इत्यादयः विविधाः गतिविधयः चलन्ति।' अतः योग्यताविस्तरः पाठस्य अवगमनं सरलं करोति।
प्र2.
द्वीपानां पुरातनं नाम नूतनं नाम च — तालिकाम् अनुसृत्य लिखन्तु।
उत्तर
द्वीपानां पुरातनं नामनूतनं नामहिन्दी
रॉस्-द्वीपःनेताजीसुभाषचन्द्रबोसद्वीपःरॉस द्वीप → नेताजी सुभाषचन्द्र बोस द्वीप
नील-द्वीपःशहीदद्वीपःनील द्वीप → शहीद द्वीप
हैवलॉक्-द्वीपःस्वराजद्वीपःहैवलॉक द्वीप → स्वराज द्वीप
कारणम्: आङ्ग्लशासनकाले एतेषां द्वीपानां नामानि ब्रिटिश-अधिकारिणां नाम्ना आसन्। स्वतन्त्रतायाः अनन्तरं भारतीयसर्वकारः तानि नामानि परिवर्त्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य वीराणां स्मृतौ नूतनानि नामानि अददात्। एवमेव 'पोर्ट-ब्लेयर्' इत्यस्य नाम श्रीविजयपुरम् जातम्।
अभ्यासाय: भारतस्य मानचित्रे अण्डमान-निकोबार-द्वीपसमूहं चित्वा एतानि त्रीणि नूतननामानि तत्र अङ्कयन्तु।
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ