प्र1.
मातृभाषया अर्थं लिखन्तु। (पाठे प्रदत्तानां शब्दानाम् अर्थः संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ग्लभाषायां च दत्तः अस्ति; छात्राः स्वमातृभाषया अर्थं लिखन्तु।)
उत्तर
अधः पाठस्य समग्रा शब्दार्थ-सूची दत्ता अस्ति। अन्तिमः स्तम्भः स्वयं पूरणीयः — यत्र छात्रः स्वमातृभाषया (मराठी, बाङ्ग्ला, तमिळ, गुजराती, ओडिआ … यथारुचि) अर्थं लिखेत्।
[हिन्दी अर्थ — नीचे पाठ के सभी शब्द, उनका संस्कृत पर्याय, हिन्दी अर्थ और अंग्रेज़ी अर्थ दिया है। अन्तिम स्तम्भ अपनी मातृभाषा में स्वयं भरें।]
| शब्दः | अर्थः | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| त्यागधनानाम् | त्यागमूर्तीनाम् | बलिदानियों की | Of people who sacrifice everything |
| सर्वस्वम् | स्वीयं सम्पूर्णम् | अपना सब कुछ | One’s Everything |
| प्रभूतम् | प्रचुरम् | अधिक | Abundant |
| शत्रुनिबर्हणाः | अरिविनाशकाः | शत्रुओं का विनाशक | Destroyers of enemies |
| वीराङ्गनासु | वीरनारीषु | वीर नारियों में | Among brave women |
| साहसस्य | वीरतायाः | साहस का | Of courage |
| स्वर्णिमाक्षरैः | सुवर्णाक्षरैः | सोने के अक्षरों से | With golden letters |
| षोडशे शतके | षोडश-शताब्द्याम् | सोलहवीं शताब्दी में | In the sixteenth century |
| छलेन | वञ्चनेन | कपट से | By deception |
| कुतन्त्रम् | कुचक्रम् | षड्यन्त्र | Evil plot |
| अद्वितीयम् | अनुपमम् | सर्वोत्कृष्ट | Matchless |
| धाया | धात्री | धाय / दाई | Wet Nurse |
| आस्ताम् | अभवताम् | दो थे | Two were present |
| अन्यतमः | बहुषु एकः | बहुतों में एक | One of many |
| दुष्टबुद्धिः | दुर्बुद्धिः | दुष्ट बुद्धि वाला | Evil minded |
| प्रतिस्पर्धी | स्पर्धालुः | प्रतिद्वन्द्वी | Competitor |
| मारयितुम् | हन्तुम् | मारने के लिए | To kill |
| कदाचित् | कस्मिंश्चित् समये | कभी | Sometime |
| शायितवती | शयनं कारितवती | सुलाया | Put to sleep |
| दुष्परिणामम् | कुपरिणामम् | अनिष्ट को | Bad outcome |
| शयनागारम् | शयनप्रकोष्ठम् | सोने के कक्ष को | Bedroom |
| कल्पनातीतः | अकल्पनीयः | चिन्तन से परे | Beyond imagination |
| व्यक्तिहितम् | निजहितम् | स्वार्थ | Self interest |
| राष्ट्रहितम् | देशकल्याणम् | राष्ट्र का हित | National’s interest |
| श्रेष्ठम् | शीर्ष-स्थानीयम् | सर्वोपरि | Highest |
| कालान्तरे | परवर्ति-समये | कुछ समय के बाद | Later on |
| हत्वा | मारयित्वा | मारकर | Having killed |
| पराक्रमी | विक्रमी | वीर | Valorous |
| योद्धा | युद्धे समर्थः | सैनिक | Warrior |
| स्वसामर्थ्येन | स्वस्य बलेन | स्वयं की शक्ति से | By one's own capability |
| शौर्येण | शूरतायाः कारणेन | शूरता से | With bravery |
| चिरम् | बहुकालम् | बहुत काल तक | For long time |
| जगति | विश्वे | संसार में | In the world |
| आचन्द्रार्कम् | सूर्यस्य चन्द्रस्य च अस्तित्व-पर्यन्तम् | जब तक सूर्य और चन्द्र हैं | As long as the sun and the moon are there |
| गणनासु | शृङ्खलासु | गिनतियों में | Amongst the consideration of |
| महत्तमम् | बहुषु श्रेष्ठम् | बहुतों में श्रेष्ठ | Best among the greats |
Tip: पाठे प्रयुक्तं रूपं विभक्तियुक्तम् अस्ति — यथा वीराङ्गनासु इति सप्तमी बहुवचनम् (प्रातिपदिकम् — वीराङ्गना), स्वर्णिमाक्षरैः इति तृतीया बहुवचनम् (प्रातिपदिकम् — स्वर्णिमाक्षर)। [शब्दकोश में मूल शब्द ढूँढ़ते समय विभक्ति का प्रत्यय हटाकर प्रातिपदिक पहचानें।]