प्र1.
वयं वाक्येषु लङ्लकारस्य प्रयोगं पठामः। (एकवचनम् / द्विवचनम् / बहुवचनम् — प्रथमपुरुषः, मध्यमपुरुषः, उत्तमपुरुषः)
उत्तर
पुस्तके प्रदत्तानि वाक्यानि एतानि —
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | बालकः पाठम् अपठत् | बालकौ पाठम् अपठताम् | बालकाः पाठम् अपठन् |
| मध्यमपुरुषः | त्वं पाठम् अपठः | युवां पाठम् अपठतम् | यूयं पाठम् अपठत |
| उत्तमपुरुषः | अहं पाठम् अपठम् | आवां पाठम् अपठाव | वयं पाठम् अपठाम |
Why it happens: कर्तृपदस्य वचनम् एव क्रियापदस्य वचनं निर्धारयति — बालकः (एकवचनम्) → अपठत्, बालकौ (द्विवचनम्) → अपठताम्, बालकाः (बहुवचनम्) → अपठन्। [कर्ता का वचन बदलेगा तो क्रिया का वचन भी बदलेगा — यही ‘कर्तृ-क्रिया अन्वय’ है।]
Try This: ‘लिख्’ धातुना एतत् एव सारणीरूपं रचयन्तु — बालकः पत्रम् अलिखत् / बालकौ पत्रम् अलिखताम् / बालकाः पत्रम् अलिखन् …