दीपकम् अध्याय 2 वयम् अभ्यासं कुर्मः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
जलम् – ………………
उत्तर

उत्तरम् — नीरम् । (अन्यानि पर्यायपदानि — सलिलम्, तोयम्, अम्बु, वारि, उदकम्, पयः, आपः)

[हिन्दी — ‘जल’ का पर्यायवाची — नीर, सलिल, तोय, अम्बु, वारि, उदक।]

पाठ-सम्बन्धः: तीसरे श्लोक का ‘अद्भिः’ इसी ‘अप्’ (= जल) शब्द का तृतीया-बहुवचन रूप है।
प्र2.
लोचनम् – ………………
उत्तर

उत्तरम् — नेत्रम् । (अन्यानि — चक्षुः, नयनम्, अक्षि, दृक्, ईक्षणम्)

[हिन्दी — ‘लोचन’ का पर्यायवाची — नेत्र, चक्षु, नयन, अक्षि, दृग्।]

प्र3.
धनम् – ………………
उत्तर

उत्तरम् — वित्तम् । (अमरकोशानुसारम् — द्रव्यं, वित्तं, स्वापतेयं, रिक्थम्, ऋक्थं, धनं, वसु, हिरण्यं, द्रविणं, द्युम्नम्, अर्थः, विभवः)

[हिन्दी — ‘धन’ का पर्यायवाची — वित्त, द्रव्य, वसु, अर्थ, विभव, द्रविण।]

प्र4.
बुद्धिः – ………………
उत्तर

उत्तरम् — मतिः । (अमरकोशानुसारम् — मनीषा, धिषणा, धीः, प्रज्ञा, शेमुषी, मतिः, प्रेक्षा, चेतना)

[हिन्दी — ‘बुद्धि’ का पर्यायवाची — मति, धी, प्रज्ञा, मनीषा, शेमुषी, धिषणा।]

प्र5.
रिपुः – ………………
उत्तर

उत्तरम् — शत्रुः । (अमरकोशानुसारम् — वैरी, सपत्नः, अरिः, द्विषन्, द्वेषणः, दुर्हृद्)

[हिन्दी — ‘रिपु’ का पर्यायवाची — शत्रु, वैरी, अरि, सपत्न, दुश्मन।]

सङ्केतः: ये सभी पर्यायपद पाठ के अन्त में दिए ‘योग्यताविस्तरः — पर्यायपदानि (अमरकोशः)’ भाग से लिए जा सकते हैं।
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ