दीपकम् अध्याय 8 वयम् अभ्यासं कुर्मः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
सुतः — ........................
उत्तर

सुतः — पुत्रः । (यह उदाहरण पुस्तक में पहले से भरा हुआ है।)
[सुत = पुत्र, बेटा।]

पाठ में कहाँ: पहली सूक्ति — माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः
प्र2.
प्रथमम् — ........................
उत्तर

प्रथमम् — आद्यम् ।
[प्रथम = पहला।]

पाठ में कहाँ: तीसरी सूक्ति — शरीरम् आद्यं खलु धर्मसाधनम्। शब्दार्थ-तालिका में भी दिया है — आद्यम् = प्रथमम्।
प्र3.
धनम् — ........................
उत्तर

धनम् — अर्थम् (वित्तम्) ।
[धन = सम्पत्ति, रुपया-पैसा।]

पाठ में कहाँ: चौथी सूक्ति — क्षणशः कणशश्चैव विद्याम् अर्थं च साधयेत्। शब्दार्थ-तालिका — अर्थम् = वित्तम् (धन को)।
प्र4.
अवस्था — ........................
उत्तर

अवस्था — वयः ।
[अवस्था = आयु, उम्र।]

पाठ में कहाँ: छठी सूक्ति — गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः। शब्दार्थ-तालिका — वयः = अवस्था (आयु)।
प्र5.
वचनम् — ........................
उत्तर

वचनम् — वचः ।
[वचन = बात, कथन।]

पाठ में कहाँ: सातवीं सूक्ति — ‘मा ब्रूहि दीनं वचः’ तथा दसवीं सूक्ति — ‘हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः’। ‘वचस्’ सकारान्त नपुंसकलिङ्ग शब्द है; प्रथमा एकवचन में ‘वचः’ बनता है।
प्र6.
आचरणम् — ........................
उत्तर

आचरणम् — शीलम् ।
[आचरण = चरित्र, व्यवहार।]

पाठ में कहाँ: नवीं सूक्ति — शीलं परं भूषणम्। शब्दार्थ-तालिका — शीलम् = आचरणम् (चरित्र)।
एक दृष्टि में पूरी सूची: सुतः–पुत्रः, प्रथमम्–आद्यम्, धनम्–अर्थम्, अवस्था–वयः, वचनम्–वचः, आचरणम्–शीलम्।
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ