प्र1.
मातृभाषया अर्थं लिखत — (पाठे प्रदत्तायाः शब्दार्थ-सारिण्याः अन्तिमः स्तम्भः)
उत्तर
यह स्तम्भ आपको स्वयं भरना है — अपनी मातृभाषा में। नीचे पुस्तक के शब्द, उनका संस्कृत पर्याय, हिन्दी और अंग्रेज़ी अर्थ दिए हैं; अन्तिम स्तम्भ के लिए नमूना दिखाया गया है।
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| भग्नः | नष्टः | टूट गया | Broke down |
| अक्रन्दन् | रुदन्ति स्म | रोये | They cried |
| सविषादम् | चिन्तापूर्वकम् | विषादपूर्वक | With sadness |
| सम्भूय | मिलित्वा | मिलकर | Together |
| तरुः | वृक्षः | पेड़ | Tree |
| व्याधः | लुब्धकः | बहेलिया | Hunter |
| तण्डुलकणान् | तण्डुललवान् | चावल के दानों को | Rice grains |
| विकीर्य | विकिरणं कृत्वा | बिखेर कर | Having scattered |
| विस्तीर्य | विस्तृतं, विस्तरणं कृत्वा | फैलाकर | Having spread |
| प्रच्छन्नः | गुप्तः | छिपा हुआ | Stood secretly |
| चित्रग्रीवनामा | चित्रग्रीवः नाम यस्य | चित्रग्रीव नाम का | Named Chitragriva |
| प्रतीकारः | प्रतिविधानम् | उपाय | Remedy |
| अविचारितम् | अचिन्तितम् | बिना सोचा हुआ | Not thought of |
| अवतीर्य | अवतरणं कृत्वा (नीचैः आगत्य) | उतर कर | Having descended |
| अवलोक्य | दृष्ट्वा | देखकर | Having seen |
| अप्रवर्तनम् | अप्रवृत्तिः | न लगना, प्रवृत्त न होना | No inclination |
| प्रवृत्ताः | निरताः | लगे हुए | Engaged / engrossed |
| अवलम्ब्य | आश्रित्य | आश्रित होकर | Having depended on |
| एकचित्तीभूय | एकमनसा | एक चित्त होकर | With united mind |
| कापुरुषलक्षणम् | कुत्सितपुरुषाणां चिह्नम् | कायर पुरुषों का लक्षण | Signs of a coward |
| तिरस्कुर्वन्ति | अनादरं कुर्वन्ति | तिरस्कार करते हैं | Reject |
| विस्मयः | आश्चर्यम् | आश्चर्य | Amazement |
| विक्रमः | अतिपराक्रमः | अत्यधिक शक्तियुक्त, पराक्रम | Valour |
| उत्पतिताः | उड्डयनं कृतवन्तः | उड़ गए | Flew away |
| चिन्त्यताम् | चिन्तनीयः | चिन्तन करना चाहिए / सोचिए | Should be thought |
| आलोच्य | विचार्य | अच्छी तरह विचार कर | Having analysed |
| पाशान् | बन्धनानि | बन्धनों को | Captivity |
| प्रत्यभिज्ञाय | ज्ञात्वा | जानकर, समझकर | Having recognized |
| त्वरया | शीघ्रम् | शीघ्र | Hurriedly, quickly |
| निःसृत्य | निर्गत्य | निकल कर | Coming out |
| मे | मम | मेरा | Mine |
| छिनत्तु | छेदनं कुरु | काट दे | (you) Cut |
| आकर्ण्य | श्रुत्वा | सुनकर | Having heard |
| प्रहृष्टमनाः | आनन्दितमनाः | प्रसन्न मन वाला | Gleeful (person) |
| पुलकितः | रोमाञ्चितः | प्रफुल्लित होकर | Excited |
| सत्वरम् | त्वरया सह | अति शीघ्र | Quickly |
| उपसर्पति | समीपम् आगच्छति | निकट आता है | Approaches near |
| आश्रितवात्सल्येन | शरणम् आगतानां कृते स्नेहभावेन | शरण में आए हुओं के प्रति प्रेम से | Affection towards people who have taken shelter |
| आशङ्क्य | शङ्कां कृत्वा | शङ्का करके | Having doubted |
| अवज्ञा | तिरस्कारः | निन्दा | Disrespect |
नमूना उत्तर (मातृभाषया अर्थः):
मराठी — व्याधः = पारधी, तरुः = झाड, सम्भूय = एकत्र येऊन।
बाङ्ला — व्याधः = ব্যাধ, तरुः = গাছ, सम्भूय = একত্র হয়ে।
तमिऴ् — व्याधः = வேடன், तरुः = மரம், सम्भूय = ஒன்றுசேர்ந்து।
गुजराती — व्याधः = પારધી, तरुः = ઝાડ, सम्भूय = ભેગા મળીને।
आप अपनी मातृभाषा का ठीक वही शब्द लिखिए जो आप घर में बोलते हैं — कोश का कठिन शब्द नहीं।
मराठी — व्याधः = पारधी, तरुः = झाड, सम्भूय = एकत्र येऊन।
बाङ्ला — व्याधः = ব্যাধ, तरुः = গাছ, सम्भूय = একত্র হয়ে।
तमिऴ् — व्याधः = வேடன், तरुः = மரம், सम्भूय = ஒன்றுசேர்ந்து।
गुजराती — व्याधः = પારધી, तरुः = ઝાડ, सम्भूय = ભેગા મળીને।
आप अपनी मातृभाषा का ठीक वही शब्द लिखिए जो आप घर में बोलते हैं — कोश का कठिन शब्द नहीं।