कक्षा ८ संस्कृत अध्याय 2 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका के लिए एनसीईआरटी समाधान

अद्यतन 2026-09-19

इस अध्याय के बारे में

पाठ का मूल वाक्य — “लघूनाम् अपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति” (पृष्ठ 13)। छोटी-छोटी, दुर्बल वस्तुओं का भी संगठन बड़ा काम कर देता है। शीर्षक में यही बात हितोपदेश के श्लोक-शब्दों में है — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका । बाहरी कथा (पृष्ठ 10–11) — कुछ मित्र ग्रीष्मावकाश में देवभूमि उत्तराखण्ड जाते हैं। श्रीकेदारक्षेत्र चढ़ते समय तेज़ वृष्टि होती है, अन्धकार फैलता है, नदी के वेग से सेतु टूट जाता है और पर्वतस्खलन हो जाता है। सब रोने लगते हैं; केवल नायक सुधीरः धैर्य नहीं छोड़ता। भीतरी कथा (पृष्ठ 12–14) — गोदावरी-तीर के शाल्मली वृक्ष पर व्याध चावल बिखेरकर जाल फैलाता है। कपोतराज चित्रग्रीवः मना करता है, पर लोभ से खिंचे कपोत उतर पड़ते हैं और बँध जाते हैं। चित्रग्रीव तिरस्कार नहीं करता — सबको एकचित्त होकर जाल-सहित उड़ जाने का आदेश देता है, और मूषकराज हिरण्यकः उनके पाश काट देता है। नायकत्

त्वरित पुनरावृत्ति
शब्दःअर्थः (संस्कृतम्)हिन्दी अर्थEnglish
भग्नःनष्टःटूट गयाBroke down
अक्रन्दन्रुदन्ति स्मरोयेThey cried
सम्भूयमिलित्वामिलकरTogether
व्याधःलुब्धकःबहेलियाHunter
तण्डुलकणान्तण्डुललवान्चावल के दानों कोRice grains
विकीर्यविकिरणं कृत्वाबिखेर करHaving scattered
विस्तीर्यविस्तरणं कृत्वाफैलाकरHaving spread
प्रच्छन्नःगुप्तःछिपा हुआStood secretly
अवतीर्यअवतरणं कृत्वाउतर करHaving descended
एकचित्तीभूयएकमनसाएक चित्त होकरWith united mind
कापुरुषलक्षणम्कुत्सितपुरुषाणां चिह्नम्कायर पुरुषों का लक्षणSigns of a coward
पाशान्बन्धनानिबन्धनों कोCaptivity (bonds)
प्रत्यभिज्ञायज्ञात्वापहचानकरHaving recognized
आश्रितवात्सल्येनशरणम् आगतानां कृते स्नेहभावेनशरण में आए हुओं के प्रति प्रेम सेAffection towards those who take shelter
अवज्ञातिरस्कारःनिन्दा, अनादरDisrespect
विस्मयःआश्चर्यम्आश्चर्य, घबराहटAmazement
  1. पाठ्य-प्रश्नाः (संवादः)
  2. पाठ्य-प्रश्नाः (कथा-भागः)
  3. वयं शब्दार्थान् जानीमः
  4. अत्र इदम् अवधेयम्
  5. अधः प्रदत्तानि ल्यप्-प्रत्ययान्तानि पदानि ध्यानेन पठत अवगच्छत च
  6. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  7. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  8. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  9. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  10. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  11. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  12. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  13. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  14. योग्यताविस्तरः
  15. परियोजनाकार्यम्
क्या यह उपयोगी रहा?