दीपकम् अध्याय 6 वयं शब्दार्थान् जानीमः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
मातृभाषया अर्थं लिखत — (पृष्ठ 66–67 की शब्दार्थ-सारणी का अन्तिम स्तम्भ भरना है।)
उत्तर

सारणी का पाँचवाँ स्तम्भ तुम्हारी अपनी मातृभाषा के लिए खाली छोड़ा गया है। नीचे पूरी सारणी हिन्दी अर्थ के साथ दी जा रही है; जिनकी मातृभाषा हिन्दी नहीं है, वे इसी क्रम में अपनी भाषा का शब्द लिखें।

शब्दःसंस्कृत अर्थःहिन्दी अर्थEnglish
सङ्ग्रहालयःवस्तुसङ्ग्रहगृहम्संग्रहालयMuseum
हॉलोग्राम्त्रिवैम-प्रतिमूर्तिःहोलोग्रामHologram
वर्धिता वास्तविकतासंवर्धिता वास्तविकतासंवर्धित वास्तविकताAugmented Reality (AR)
आभासीया वास्तविकताआभासीया वास्तविकताआभासी वास्तविकताVirtual Reality (VR)
कृत्रिमबुद्धिःयान्त्रिकी बुद्धिःकृत्रिम-बुद्धिमत्ताArtificial Intelligence (AI)
डिजिटल्-प्रक्षेपणम्सङ्गणक-चित्रप्रदर्शनम्डिजिटल प्रक्षेपणDigital Projection
संवादःवार्तालापःसंवादConversation
प्रौद्योगिकीतन्त्रज्ञानम्प्रौद्योगिकीTechnology
उत्सुकताजिज्ञासाउत्सुकताCuriosity
भाषणम्प्रवचनम्भाषणSpeech
उपकरणानियन्त्राणिउपकरणDevices
अन्तर्जालम्अन्तर्जालम्संचार / इंटरनेटInternet
योगदानम्सहयोगःयोगदानContribution
आशुप्रतिक्रियाकूटःझटिति प्रतिक्रियायाः कूटःआशु प्रतिक्रिया कोडQuick Response Code
विस्तृतम्विस्तारपूर्वकम्विस्तृतDetailed
उपलब्धिःसिद्धिःउपलब्धिAchievement
दैनन्दिनजीवनम्दैनिक-जीवनम्दैनिक जीवनDaily Life
शासनम्प्रशासनम्शासनGovernance
शिक्षणम्विद्याप्रदानम्शिक्षणTeaching
वित्तीयसमावेशनम्धनविषयकः समावेशःवित्तीय समावेशनFinancial Inclusion
आधारपत्रम्आधारः (परिचयपत्रम्)आधार–पत्रAadhar Card
प्रमाणपत्रम्साक्ष्यपत्रम्प्रमाण–पत्रCertificate
शुल्कम्करःशुल्कFee
त्वरयाशीघ्रम्जल्दीQuickly
जनधनयोजनाएका वित्तीय-समावेशनयोजनाजनधन योजनाJandhan Financial Scheme
अनुदानम्दानम्अनुदानGrant
शिक्षायाः माध्यमेनशिक्षणोपायेनशिक्षा के माध्यम सेThrough Education
प्रचारणीयःप्रचारयोग्यःप्रचार–योग्यWorth propagating
कृषिःकृषि-कार्यम्खेतीAgriculture
वाणिज्यम्व्यापारःव्यापारTrade
आजीविकाव्यवसायः / वृत्तिःव्यवसायEmployment / Occupation
साङ्गणिक-सुरक्षाजालसुरक्षासाइबर सुरक्षाCyber security
डिजिटल्-बन्धनम्डिजिटल्-बन्धनम्डिजिटल्-बन्धनDigital Arrest
डिजिटल्-साक्षरताडिजिटल्-शिक्षाडिजिटल्-साक्षरताDigital Literacy
Tip: ध्यान दो कि सारणी के कई शब्द नए गढ़े गए संस्कृत पारिभाषिक शब्द हैं — आशुप्रतिक्रियाकूटः (आशु = शीघ्र + प्रतिक्रिया + कूटः = कोड), साङ्गणिक-सुरक्षा (सङ्गणक = कम्प्यूटर से बना विशेषण), अन्तर्जालम् (अन्तः + जालम् = भीतर फैला जाल)। समास खोलकर देखने पर अर्थ अपने-आप स्पष्ट हो जाता है — रटना नहीं पड़ता।
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ