प्र1.
मातृभाषया अर्थं लिखत — (पृष्ठ 66–67 की शब्दार्थ-सारणी का अन्तिम स्तम्भ भरना है।)
उत्तर
सारणी का पाँचवाँ स्तम्भ तुम्हारी अपनी मातृभाषा के लिए खाली छोड़ा गया है। नीचे पूरी सारणी हिन्दी अर्थ के साथ दी जा रही है; जिनकी मातृभाषा हिन्दी नहीं है, वे इसी क्रम में अपनी भाषा का शब्द लिखें।
| शब्दः | संस्कृत अर्थः | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| सङ्ग्रहालयः | वस्तुसङ्ग्रहगृहम् | संग्रहालय | Museum |
| हॉलोग्राम् | त्रिवैम-प्रतिमूर्तिः | होलोग्राम | Hologram |
| वर्धिता वास्तविकता | संवर्धिता वास्तविकता | संवर्धित वास्तविकता | Augmented Reality (AR) |
| आभासीया वास्तविकता | आभासीया वास्तविकता | आभासी वास्तविकता | Virtual Reality (VR) |
| कृत्रिमबुद्धिः | यान्त्रिकी बुद्धिः | कृत्रिम-बुद्धिमत्ता | Artificial Intelligence (AI) |
| डिजिटल्-प्रक्षेपणम् | सङ्गणक-चित्रप्रदर्शनम् | डिजिटल प्रक्षेपण | Digital Projection |
| संवादः | वार्तालापः | संवाद | Conversation |
| प्रौद्योगिकी | तन्त्रज्ञानम् | प्रौद्योगिकी | Technology |
| उत्सुकता | जिज्ञासा | उत्सुकता | Curiosity |
| भाषणम् | प्रवचनम् | भाषण | Speech |
| उपकरणानि | यन्त्राणि | उपकरण | Devices |
| अन्तर्जालम् | अन्तर्जालम् | संचार / इंटरनेट | Internet |
| योगदानम् | सहयोगः | योगदान | Contribution |
| आशुप्रतिक्रियाकूटः | झटिति प्रतिक्रियायाः कूटः | आशु प्रतिक्रिया कोड | Quick Response Code |
| विस्तृतम् | विस्तारपूर्वकम् | विस्तृत | Detailed |
| उपलब्धिः | सिद्धिः | उपलब्धि | Achievement |
| दैनन्दिनजीवनम् | दैनिक-जीवनम् | दैनिक जीवन | Daily Life |
| शासनम् | प्रशासनम् | शासन | Governance |
| शिक्षणम् | विद्याप्रदानम् | शिक्षण | Teaching |
| वित्तीयसमावेशनम् | धनविषयकः समावेशः | वित्तीय समावेशन | Financial Inclusion |
| आधारपत्रम् | आधारः (परिचयपत्रम्) | आधार–पत्र | Aadhar Card |
| प्रमाणपत्रम् | साक्ष्यपत्रम् | प्रमाण–पत्र | Certificate |
| शुल्कम् | करः | शुल्क | Fee |
| त्वरया | शीघ्रम् | जल्दी | Quickly |
| जनधनयोजना | एका वित्तीय-समावेशनयोजना | जनधन योजना | Jandhan Financial Scheme |
| अनुदानम् | दानम् | अनुदान | Grant |
| शिक्षायाः माध्यमेन | शिक्षणोपायेन | शिक्षा के माध्यम से | Through Education |
| प्रचारणीयः | प्रचारयोग्यः | प्रचार–योग्य | Worth propagating |
| कृषिः | कृषि-कार्यम् | खेती | Agriculture |
| वाणिज्यम् | व्यापारः | व्यापार | Trade |
| आजीविका | व्यवसायः / वृत्तिः | व्यवसाय | Employment / Occupation |
| साङ्गणिक-सुरक्षा | जालसुरक्षा | साइबर सुरक्षा | Cyber security |
| डिजिटल्-बन्धनम् | डिजिटल्-बन्धनम् | डिजिटल्-बन्धन | Digital Arrest |
| डिजिटल्-साक्षरता | डिजिटल्-शिक्षा | डिजिटल्-साक्षरता | Digital Literacy |
Tip: ध्यान दो कि सारणी के कई शब्द नए गढ़े गए संस्कृत पारिभाषिक शब्द हैं — आशुप्रतिक्रियाकूटः (आशु = शीघ्र + प्रतिक्रिया + कूटः = कोड), साङ्गणिक-सुरक्षा (सङ्गणक = कम्प्यूटर से बना विशेषण), अन्तर्जालम् (अन्तः + जालम् = भीतर फैला जाल)। समास खोलकर देखने पर अर्थ अपने-आप स्पष्ट हो जाता है — रटना नहीं पड़ता।