प्र1.
‘क्षेत्रानुसारं भारते डिजिटल्-प्रगतिः’ — दश क्षेत्राणि तेषु प्रमुखाणि पटलानि च लिखत।
उत्तर
| क्षेत्रम् | प्रमुखाणि पटलानि / योजनाः |
|---|---|
| १. शिक्षाक्षेत्रम् | दीक्षामञ्चः (DIKSHA — ज्ञान-विनिमयाय डिजिटल्-अवसंरचना) · राष्ट्रिय-अकॅडमिक्-निक्षेपगृहः (National Academic Depository) · ई-पाठशाला (ePathshala) · सर्वेभ्यः कृत्रिम-बुद्धि-अभियानम् (AI for All) |
| २. वित्तं विनिमयः च | एकीकृत-विनिमिय-पटलम् (UPI) · भीम-अनुप्रयोगः (BHIM App) · आधार-सक्षम-वित्तीय-पद्धतिः (AEPS) · रुपे-कार्ड् (RuPay) · ई-रूपी-डिजिटल्-वौचर्-प्रणाली (e-RUPI) · जनधन-आधार-दूरवाणी-त्रयी (JAM Trinity) |
| ३. आरोग्यम् | आयुष्मान्-भारत-डिजिटल्-अभियान-स्वास्थ्य-परिचयपत्रम् (ABDM) · कोविन् (CoWIN) · ई-संजीवनी-दूरस्वास्थ्य-सेवा (eSanjeevani) |
| ४. शासनम् | डिजि-लॉकर् — सुरक्षित-प्रलेख-संग्रहः (Digi-Locker) · मम शासनम् / जन-संवादाय (MyGov) · ई-जनपदसेवा (eDistrict) · केन्द्रीकृत-प्रतिवेदन-निस्तारण-पर्यवेक्षण-प्रणाली (CPGRAMS) |
| ५. कृषिक्षेत्रम् | ई-राष्ट्रिय-कृषि-आपणः (eNAM) · प्रधानमन्त्री-किसान्-सम्माननिधिः (PM-KISAN) · चल-किसान्-सन्देश-सेवा (mKisan) · कृषक-सुविधा-सेवा (Kisan Suvidha) |
| ६. आजीविका-निपुणता | राष्ट्रिय-आजीविका-सेवा (National Career Service) · निपुण-भारत-डिजिटल् (Skill India Digital) · कौशल-मानचित्रण-पटलम् (ASEEM Portal) · ई-निपुण-भारत-मञ्चः (eSkill India) |
| ७. न्यायव्यवस्था | ई-न्यायालयः (eCourts) · राष्ट्रिय-न्याय-सांख्यिकी-दत्तांश-गुच्छः (NJDG) |
| ८. परिचयः सुरक्षा च | अपराध-अपराधि-प्रत्यक्षाभिज्ञान-जाल-प्रणाली (CCTNS) |
| ९. कर-प्रणाली व्यवसायः च | वस्तु-सेवा-कर-पटलम् (GST Portal) · सर्वकारस्य-विपणि-पटलम् (GeM Portal) · उद्यम-पञ्जीकरण-पटलम् (Udyam Portal) |
| १०. संप्रेषणं तन्त्रज्ञानम् च | डिजिटल्-भारताभियानम् — आधुनिकस्य राष्ट्रस्य सञ्जीवनी (Digital India) |
इस सारणी का उपयोग: ‘डिजिटल्-भारतम्’ पर पाँच वाक्य लिखने हों या निबन्ध — क्षेत्र + उदाहरण का यही जोड़ा सबसे अच्छा ढाँचा देता है। जैसे — शिक्षाक्षेत्रे ‘दीक्षा’ इति मञ्चः अस्ति। आरोग्यक्षेत्रे ‘ई-संजीवनी’ इति दूरस्वास्थ्य-सेवा अस्ति। कृषिक्षेत्रे ‘ई-नाम्’ इति राष्ट्रियः कृषि-आपणः अस्ति।
ध्यातव्यम्: सारणी के सिर पर वही आदर्श-वाक्य छपा है जो पाठ के पहले पृष्ठ पर है — डिजिटल्-भारतम् : सशक्तीकरणार्थं शक्तिः (Digital India — Power to Empower)।