दीपकम् अध्याय 8 अभ्यासात् जायते सिद्धिः

अद्यतन2026-09-05

प्र1.
अस्माकं देशे कति राज्यानि सन्ति ?
उत्तर

अष्टाविंशतिः। (अट्ठाईस।)

पाठे स्वरा वदति — “अस्माकं देशे अष्टाविंशतिः राज्यानि सन्ति।”

Tip: एकपदेन उत्तर देते समय केवल वही एक पद लिखिए जो प्रश्नवाचक शब्द (यहाँ ‘कति’) का स्थान लेता है — पूरा वाक्य नहीं।
प्र2.
प्राचीनेतिहासे काः स्वाधीनाः आसन् ?
उत्तर

सप्तभगिन्यः। (सात बहनें अर्थात् पूर्वोत्तर के सात राज्य।)

पाठवाक्यम् — “भ्रात्रा सह इमाः सप्तभगिन्यः स्वीये प्राचीनेतिहासे प्रायः स्वाधीनाः एव दृष्टाः।”

व्याकरणम्: ‘काः’ तथा ‘सप्तभगिन्यः’ दोनों स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन हैं — इसीलिए क्रिया भी बहुवचन ‘आसन्’ है।
प्र3.
केषां समवायः ‘सप्तभगिन्यः’ इति कथ्यते ?
उत्तर

अष्टराज्यानाम्। (आठ राज्यों का।)

पाठवाक्यम् — “एतेषु राज्येषु अष्टराज्यानाम् एकः समवायोऽस्ति यः सप्तभगिन्यः एकः भ्राता च इति नाम्ना प्रथितः अस्ति।”

ध्यान दें: प्रश्न ‘केषां’ (षष्ठी बहुवचन) पूछता है, अतः उत्तर भी षष्ठी बहुवचन में — ‘अष्टराज्यानाम्’। समूह आठ राज्यों का है; उसमें से सात ‘भगिन्यः’ और एक (सिक्किम) ‘भ्राता’ कहलाता है।
प्र4.
अस्माकं देशे कति केन्द्रशासितप्रदेशाः सन्ति ?
उत्तर

अष्ट। (आठ।)

पाठवाक्यम् — “एतद् अतिरिच्य अष्टकेन्द्रशासितप्रदेशाः अपि सन्ति।”

शब्दार्थः: केन्द्रशासितप्रदेशाः = प्रत्यक्षं केन्द्रशासनाधीनाः प्रदेशाः (Union Territories) — वे प्रदेश जो सीधे केन्द्र सरकार के अधीन हैं।
प्र5.
सप्तभगिनी-प्रदेशे कः उद्योगः सर्वप्रमुखः ?
उत्तर

वंशोद्योगः। (बाँस का उद्योग।)

पाठवाक्यम् — “साम्प्रतं वंशोद्योगोऽयम् अन्ताराष्ट्रियख्यातिम् अवाप्तोऽस्ति।”

कारण: “यतो हि अत्र वंशवृक्षाणां प्राचुर्यं विद्यते” — यहाँ बाँस प्रचुर मात्रा में मिलता है, इसलिए वस्त्र-आभूषण से लेकर गृहनिर्माण तक बाँस का ही उपयोग होता है और वही यहाँ का प्रमुख उद्योग बन गया।
क्या यह उपयोगी रहा? त्रुटि बताएँ