कक्षा ८ संस्कृत अध्याय 8 पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम् के लिए एनसीईआरटी समाधान
अद्यतन 2026-09-19
इस अध्याय के बारे में
पाठ का ढाँचा — आरम्भ में गद्य-परिचय, फिर अध्यापिका तथा छात्रों (स्वरा, श्रीशः, मालती, अभिनवः, मृदुलः) का संवाद , बीच में दो श्लोक, अन्त में शब्दार्थ-सारणी, ‘अत्र इदम् अवधेयम्’, अभ्यास, योग्यताविस्तरः तथा परियोजनाकार्यम्। अष्ट राज्यानि — अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मेघालयः, मिजोरमः, नागालैण्डम्, त्रिपुरा एवञ्च सिक्किमः — ये आठ राज्य देश के पूर्वोत्तरभाग में स्थित हैं। इनमें सिक्किम को छोड़कर शेष सात ‘सप्तभगिन्यः’ तथा सिक्किम ‘एकः भ्राता’ कहलाता है। नाम क्यों? — पाठ स्वयं कारण देता है — सामाजिक-सांस्कृतिक-परिदृश्यानां साम्याद् भौगोलिकवैशिष्ट्यात् च इमानि उक्तोपाधिना प्रथितानि। अध्यापिका जोड़ती हैं कि यह प्रयोग प्रतीकात्मक है — ‘बहन-भाई’ शब्द सचमुच के रिश्ते नहीं, समानता के प्रतीक हैं। भूगोल तथा प्रकृति — ये राज्य पूर्वहिमालय-श्रेणियों तथा पत्काई-नागपर्वत-प्रदेश में हैं; यहाँ बराक-ब्रह्मप
त्वरित पुनरावृत्ति
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| ऐशान्यम् | पूर्वोत्तरदिशा | पूर्वोत्तर दिशा | North-East corner |
| समवायः | समाहारः | समूह | Combination |
| केन्द्रशासितप्रदेशाः | प्रत्यक्षं केन्द्रशासनाधीनाः प्रदेशाः | केन्द्र द्वारा शासित प्रदेश | Union Territories |
| प्रथितः | प्रख्यातः | प्रसिद्ध | Famous |
| प्रतीकात्मकः | साङ्केतिकः | प्रतीकात्मक | Symbolic |
| साम्याद् | सादृश्याद् | समानता के कारण | Because of similarity |
| उक्तोपाधिना | उक्तेन नाम्ना | दिए हुए नाम से | By the given name |
| स्वाधीनाः | स्वतन्त्राः | स्वतन्त्र | Independent |
| स्वायत्तीकृताः | अधीनीकृताः | अपने अधीन किए गए | Captured / Autonomous |
| पुष्पस्तबकसदृशानि | पुष्पपुञ्जसमानानि | पुष्प-गुच्छ के समान | Like flower bouquet |
| निष्णाताः | पारङ्गताः | निपुण | Experts / Master |
| वंशवृक्षाणाम् | वंशपादपानाम् | बाँस के वृक्षों के | Of bamboo trees |
अभ्यास
- पाठगताः प्रश्नाः (कक्षा-संवादे)
- श्लोक-व्याख्या (पदच्छेदः · अन्वयः · अर्थः · भावः)
- वयं शब्दार्थान् जानीमः
- अत्र इदम् अवधेयम्
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- अभ्यासात् जायते सिद्धिः
- योग्यताविस्तरः
- परियोजनाकार्यम्