प्र1.
“पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्” इति पाठस्य सन्दर्भे भित्तिपत्रे उत्तरपूर्वराज्यानां पृथक् पृथक् मानचित्रं प्रदर्शयत। संस्कृतभाषया कस्यापि राज्यस्य पञ्चवाक्यैः विवरणं लिखत। (उदाहरणम् — नागालैण्डम् : होन्बिल्-महोत्सवः अत्र प्रसिद्धः।)
उत्तर
यह करके दिखाने वाला कार्य है — उत्तर तुम्हारे अपने भित्तिपत्र (चार्ट) पर बनेगा। नीचे विधि, आवश्यक बातें तथा एक नमूना दिया है।
विधिः (कैसे करें) —
- एक बड़े चार्ट-पत्र पर बीच में भारत का मानचित्र बनाकर ऐशान्य कोण को अलग रंग से भरिए।
- उसके चारों ओर आठों राज्यों के पृथक्-पृथक् मानचित्र चिपकाइए — पुस्तक के पृष्ठ ९६ पर नागालैण्ड का ऐसा ही मानचित्र नमूने के रूप में दिया है।
- प्रत्येक मानचित्र के नीचे देवनागरी लिपि में संस्कृत नाम लिखिए — अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मेघालयः, मिजोरमः, नागालैण्डम्, त्रिपुरा, सिक्किमः।
- किसी एक राज्य को चुनकर उसके विषय में संस्कृत के पाँच वाक्य लिखिए।
- तथ्य पाठ तथा योग्यताविस्तरः की सारणी से ही लीजिए (राजधानी, राजभाषा, पर्वत, नदी, खनिज, विशेषता) — या सारणी में दी गई राज्य-वेबसाइट से।
उत्तम विवरणे किम् आवश्यकम् — राज्यस्य स्थितिः, राजधानी, भाषा, प्राकृतिकं वैशिष्ट्यम् तथा एकम् उत्सवः अथवा उद्योगः — पञ्चसु वाक्येषु एतानि पञ्च तथ्यानि आगच्छेयुः।
नमूना उत्तर (मेघालयः) —
- मेघालयः भारतस्य पूर्वोत्तरभागे स्थितम् एकं राज्यम् अस्ति।
- अस्य राजधानी शिलांगः अस्ति।
- अत्र खासी, पुआरः, गारो, आङ्ग्लभाषा च राजभाषाः सन्ति।
- गारोपर्वतः, खासीपर्वतः, जयन्तियापर्वतः च अस्मिन् उत्तरपूर्वीयपीठस्थले स्थिताः सन्ति।
- मेघालयपीठस्थले कृष्णहीरकः, लौह-अयस्कः, सिलिमेनाइटः, क्षारशिला, यूरेनियम् इत्यादयः खनिजसम्पदः प्रचुरं विद्यन्ते।