एतानि पदानि लट्-लकारस्य त्रिषु पुरुषेषु रूपाणि पठत लिखत च — लभते, जायते, भाषते, विद्यते, मोदते, सेवते, सहते, शोभते, यतते, वर्धते, मन्यते, द्योतते, रोचते, कम्पते, याचते, सहते, स्पर्धते, लज्जते, क्षीयते।

Question

Accepted Answer

पहले नियम — फिर तालिका। ये उन्नीसों पद आत्मनेपदी धातुओं के लट्-लकार (वर्तमान काल) के प्रथमपुरुष-एकवचन के रूप हैं। लट्-लकार आत्मनेपद के नौ प्रत्यय ये हैं — प्रथमपुरुषः — ते · इते (एते) · अन्ते मध्यमपुरुषः — से · इथे (एथे) · ध्वे उत्तमपुरुषः — ए · आवहे · आमहे दिए गए पद में से अन्तिम ‘ते’ हटाइए — जो बचता है वही अङ्ग है (लभते → लभ, वर्धते → वर्ध, क्षीयते → क्षीय)। उसी अङ्ग में ऊपर के नौ प्रत्यय जोड़ दीजिए। नीचे पूरी तालिका है : पदम् धातुः अर्थः प्रथमपुरुषः मध्यमपुरुषः उत्तमपुरुषः एक. द्वि. बहु. एक. द्वि. बहु. एक. द्वि. बहु. लभते √लभ् पाना लभते लभेते लभन्ते लभसे लभेथे लभध्वे लभे लभावहे लभामहे जायते √जन् (दिवादि, आ.) उत्पन्न होना जायते जायेते जायन्ते जायसे जायेथे जायध्वे जाये जायावहे जायामहे भाषते √भाष् बोलना भाषते भाषेते भाषन्ते भाषसे भाषेथे भाषध्वे भाषे भाषावहे भाषामहे विद्यते √विद् (दिवादि, आ.) होना, विद्यमान रहना विद्यते विद्येते विद्यन्ते विद्यसे विद्येथे विद्यध्वे विद्ये विद्यावहे विद्यामहे मोदते √मुद् प्रसन्न होना मोदते मोदेते मोदन्ते मोदसे मोदेथे मोदध्वे मोदे मोदावहे मोदामहे सेवते √सेव् सेवा करना सेवते सेवेते सेवन्ते सेवसे सेवेथे सेवध्वे सेवे सेवावहे सेवामहे सहते √सह् सहना सहते सहेते सहन्ते सहसे सहेथे सहध्वे सहे सहावहे सहामहे शोभते √शुभ् शोभा पाना शोभते शोभेते शोभन्ते शोभसे शोभेथे शोभध्वे शोभे शोभावहे शोभामहे यतते √यत् प्रयत्न करना यतते यतेते यतन्ते यतसे यतेथे यतध्वे यते यतावहे यतामहे वर्धते √वृध् बढ़ना वर्धते वर्धेते वर्धन्ते वर्धसे वर्धेथे वर्धध्वे वर्धे वर्धावहे वर्धामहे मन्यते √मन् (दिवादि, आ.) मानना मन्यते मन्येते मन्यन्ते मन्यसे मन्येथे मन्यध्वे मन्ये मन्यावहे मन्यामह

पदम्	धातुः	अर्थः	प्रथमपुरुषः			मध्यमपुरुषः			उत्तमपुरुषः
पदम्	धातुः	अर्थः	एक.	द्वि.	बहु.	एक.	द्वि.	बहु.	एक.	द्वि.	बहु.
लभते	√लभ्	पाना	लभते	लभेते	लभन्ते	लभसे	लभेथे	लभध्वे	लभे	लभावहे	लभामहे
जायते	√जन् (दिवादि, आ.)	उत्पन्न होना	जायते	जायेते	जायन्ते	जायसे	जायेथे	जायध्वे	जाये	जायावहे	जायामहे
भाषते	√भाष्	बोलना	भाषते	भाषेते	भाषन्ते	भाषसे	भाषेथे	भाषध्वे	भाषे	भाषावहे	भाषामहे
विद्यते	√विद् (दिवादि, आ.)	होना, विद्यमान रहना	विद्यते	विद्येते	विद्यन्ते	विद्यसे	विद्येथे	विद्यध्वे	विद्ये	विद्यावहे	विद्यामहे
मोदते	√मुद्	प्रसन्न होना	मोदते	मोदेते	मोदन्ते	मोदसे	मोदेथे	मोदध्वे	मोदे	मोदावहे	मोदामहे
सेवते	√सेव्	सेवा करना	सेवते	सेवेते	सेवन्ते	सेवसे	सेवेथे	सेवध्वे	सेवे	सेवावहे	सेवामहे
सहते	√सह्	सहना	सहते	सहेते	सहन्ते	सहसे	सहेथे	सहध्वे	सहे	सहावहे	सहामहे
शोभते	√शुभ्	शोभा पाना	शोभते	शोभेते	शोभन्ते	शोभसे	शोभेथे	शोभध्वे	शोभे	शोभावहे	शोभामहे
यतते	√यत्	प्रयत्न करना	यतते	यतेते	यतन्ते	यतसे	यतेथे	यतध्वे	यते	यतावहे	यतामहे
वर्धते	√वृध्	बढ़ना	वर्धते	वर्धेते	वर्धन्ते	वर्धसे	वर्धेथे	वर्धध्वे	वर्धे	वर्धावहे	वर्धामहे
मन्यते	√मन् (दिवादि, आ.)	मानना	मन्यते	मन्येते	मन्यन्ते	मन्यसे	मन्येथे	मन्यध्वे	मन्ये	मन्यावहे	मन्यामहे
द्योतते	√द्युत्	चमकना	द्योतते	द्योतेते	द्योतन्ते	द्योतसे	द्योतेथे	द्योतध्वे	द्योते	द्योतावहे	द्योतामहे
रोचते	√रुच्	अच्छा लगना	रोचते	रोचेते	रोचन्ते	रोचसे	रोचेथे	रोचध्वे	रोचे	रोचावहे	रोचामहे
कम्पते	√कम्प्	काँपना	कम्पते	कम्पेते	कम्पन्ते	कम्पसे	कम्पेथे	कम्पध्वे	कम्पे	कम्पावहे	कम्पामहे
याचते	√याच्	माँगना	याचते	याचेते	याचन्ते	याचसे	याचेथे	याचध्वे	याचे	याचावहे	याचामहे
सहते	√सह् (पुनरुक्तम्)	सहना	सहते	सहेते	सहन्ते	सहसे	सहेथे	सहध्वे	सहे	सहावहे	सहामहे
स्पर्धते	√स्पर्ध्	स्पर्धा करना	स्पर्धते	स्पर्धेते	स्पर्धन्ते	स्पर्धसे	स्पर्धेथे	स्पर्धध्वे	स्पर्धे	स्पर्धावहे	स्पर्धामहे
लज्जते	√लज्ज्	लजाना	लज्जते	लज्जेते	लज्जन्ते	लज्जसे	लज्जेथे	लज्जध्वे	लज्जे	लज्जावहे	लज्जामहे
क्षीयते	√क्षि (दिवादि, आ.)	क्षीण होना	क्षीयते	क्षीयेते	क्षीयन्ते	क्षीयसे	क्षीयेथे	क्षीयध्वे	क्षीये	क्षीयावहे	क्षीयामहे

शारदा अध्याय 8 अभ्यासाद् जायते सिद्धिः