कक्षा ८ संस्कृत अध्याय 4 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः के लिए एनसीईआरटी समाधान

अद्यतन 2026-09-19

इस अध्याय के बारे में

पाठारम्भ — चित्रसंवादः (पृष्ठ 36–37) — जलप्लावपीड़ितों की सहायता के लिए शिक्षक और छात्र सभागार में चर्चा करते हैं। हिमानी बताती है कि ओडिशा-राज्य के केन्द्रापडा-जनपद में महानदी में भयङ्कर जलप्लाव (बाढ़) आया , जिससे बड़ी हानि हुई — घर नष्ट हुए, कुछ लोग चिकित्सालय में मृत्यु से जूझ रहे हैं, कुछ अनाहार से कष्ट सह रहे हैं, गृहपालित पशु भी नदी के प्रवाह में बह गए। आदर्श का परिचय — आचार्य कहते हैं कि ऐसे दुःखियों की सहायता हमारा कर्तव्य है — यथा उत्कलमणिः गोपबन्धुः , जो जलप्लावपीड़ितों की अकुण्ठ सेवा करके आज भी जनमानस में समादृत हैं। फिर वे चित्र दिखाकर कहते हैं — एषः अस्ति दीनबन्धुः गोपबन्धुः । भोजनसभा की घटना (पृष्ठ 38) — आचार्य हरिहरदास के भोज में गोपबन्धु हँसकर श्लोक कहते हैं — भोजनस्यातिदौर्लभ्यं जीवनाय सुखप्रदम् । उसी क्षण बाहर से तीन दिन के भूखे भिक्षुक का करुण क्रन्दन सुनाई देता है; गोपब

त्वरित पुनरावृत्ति
शब्दःअर्थः (संस्कृतम्)हिन्दीEnglish
जलप्लावपीडितानाम्नद्यां बहुजलप्रवाहेण धनजीवनक्षति-ग्रस्तानाम्बाढ़ पीड़ितों काOf flood victims
अकुण्ठम्कुण्ठं विना / साग्रहम्आग्रहपूर्वकGenerously
समादृतःआदरप्राप्तःसम्मानितHonoured
दौर्लभ्यम्कष्टेन लभ्यम्कष्ट से प्राप्त किया गयाDifficulty in being obtained
करुणध्वनिःविकलस्वरःकरुणा युक्त ध्वनिWeeping words
बुभुक्षितःक्षुधातुरःभूखाHungry
दयाविगलितहृदयःकरुणार्द्रहृदयःदया पूर्ण हृदय वाला / दयालुCompassionate heart
अश्रुपूर्णनयनःअश्रुयुक्तं नेत्रं यस्य सःआँसू से भरी हुई आँखों वालाEyes filled with tears
पञ्चमित्रेषुपञ्चसंख्याकेषु मित्रेषुपाँच मित्रों मेंAmong five friends
कारावासम्कारागृहे बन्धनम्कारागार में रहनाLiving in jail
गर्तमालिकागर्तानां शृङ्खलागड्ढों की शृङ्खलाSeries of potholes
अस्थिमांसैःअस्थिभिः मांसैः चहड्डी और माँस सेWith the bones and flesh of the body
उत्कलमणिःउत्कलस्य मणिसदृशः उपाधिविशेषःउत्कल की मणि (एक उपाधि)Gem of Odisha (A title)
महामनाःउच्चविचारसम्पन्नःउच्च विचार वालाBroad-minded
  1. पाठारम्भे चित्रसंवादः
  2. वयं शब्दार्थान् जानीमः
  3. पाठगतौ श्लोकौ
  4. अत्र इदम् अवधेयम्
  5. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  6. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  7. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  8. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  9. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  10. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  11. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  12. अभ्यासात् जायते सिद्धिः
  13. योग्यताविस्तरः
  14. परियोजनाकार्यम्
क्या यह उपयोगी रहा?